Parlamentarny Zespół ds. Prewencji Suicydalnej
Inspiracją do myślenia o systemowych rozwiązaniach w zakresie prewencji suicydalnej była dla mnie wizyta studyjna w Wilnie. W dniach 18–19 września 2023 roku razem z Haną Wierzbińską uczestniczyłam w międzynarodowej konferencji Suicide and Addiction Among Young People: Challenges and Solutions, poświęconej wyzwaniom związanym z zachowaniami suicydalnymi i uzależnieniami wśród młodych osób. Jednym z elementów programu była prezentacja litewskich rozwiązań systemowych, w tym funkcjonowania Seimo Savižudybių ir smurto prevencijos komisija – stałej komisji działającej przy litewskim parlamencie. Było to dla mnie szczególnie ważne doświadczenie, ponieważ pokazywało, że prewencja samobójstw może być traktowana nie jako incydentalna inicjatywa, lecz jako trwały element pracy parlamentarnej.
W trakcie spotkań podkreślano, że zadaniem komisji jest nie tylko reagowanie na kryzysy, lecz przede wszystkim inicjowanie debaty publicznej, monitorowanie działań instytucji oraz formułowanie rekomendacji obejmujących zarówno obszar zdrowia psychicznego, jak i szersze uwarunkowania społeczne, które zwiększają lub zmniejszają ryzyko kryzysów suicydalnych.
Szczególną uwagę zwrócono na to, że polityka społeczna – w tym decyzje dotyczące bezpieczeństwa socjalnego osób starszych – bywa postrzegana jako jeden z istotnych elementów ograniczania ryzyka kryzysów w tej grupie. To doświadczenie umocniło mnie w przekonaniu, że skuteczna prewencja suicydalna wymaga myślenia ponadsektorowego, łączącego zdrowie psychiczne z edukacją, polityką społeczną i odpowiedzialnością państwa.
W grudniu 2023 roku zwróciłam się do Monika Rosa, a następnie w maju 2024 roku do Iwona Karolewska, z propozycją utworzenia Zespołu Parlamentarnego ds. Prewencji Suicydalnej. Był to naturalny krok wynikający z moich wieloletnich doświadczeń eksperckich oraz obserwacji, jak dużą rolę w kształtowaniu debaty publicznej mogą odgrywać parlamentarne zespoły tematyczne.
Przez kilka lat byłam zaangażowana jako ekspertka we współpracę z zespołami parlamentarnymi tworzonymi przez Monikę Rosę – Parlamentarnym Zespołem Praw Dziecka, a także przez Martę Golbik – Parlamentarnym Zespołem ds. Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży. To właśnie te zespoły w realny sposób upodmiotowiły dzieci i młodzież w Sejmie, oddając im głos i traktując ich doświadczenia jako pełnoprawny element procesu legislacyjnego i konsultacyjnego.
Wcześniej, gdy posłem był Krzysztof Śmiszek, miałam również możliwość współpracy z Parlamentarnym Zespołem ds. Równouprawnienia Społeczności LGBT+, który tworzył przestrzeń do rozmowy o prawach człowieka, bezpieczeństwie i przeciwdziałaniu wykluczeniu – także w kontekście zdrowia psychicznego i doświadczeń mniejszości.
Te doświadczenia utwierdziły mnie w przekonaniu, że parlamentarne zespoły robocze mają realną sprawczość: potrafią łączyć perspektywę ekspertów, organizacji społecznych i osób bezpośrednio dotkniętych problemem. To właśnie z tego przekonania zrodziła się inicjatywa powołania zespołu poświęconego prewencji suicydalnej – jako miejsca dialogu, odpowiedzialności i wspólnego poszukiwania rozwiązań systemowych.
Iwona Karolewska w poście opublikowanym 11 września 2024 roku na swoim profilu w mediach społecznościowych poinformowała, że wspólnie z Monika Rosa powołuje Parlamentarny Zespół ds. Prewencji Suicydalnej, wskazując jako jego cele m.in. ochronę i wsparcie grup wysokiego ryzyka, zwiększenie dostępności opieki psychologicznej oraz przygotowanie propozycji programów edukacyjnych, jednocześnie dziękując mi za inspirację.
Pierwsze spotkanie Zespołu Parlamentarnego ds. Prewencji Suicydalnej
19 grudnia 2024 roku odbyło się pierwsze spotkanie Zespołu Parlamentarnego ds. Prewencji Suicydalnej. Dla mnie był to moment szczególny – ważny krok w stronę systemowego wzmacniania działań na rzecz przeciwdziałania kryzysom suicydalnym w Polsce, na który środowiska eksperckie i społeczne czekały od lat.
Z ogromnym uznaniem dziękuję Iwona Karolewska za przyjęcie inicjatywy powołania Zespołu oraz objęcie funkcji jego przewodniczącej. Odbieram to jako wyraz realnego zaangażowania w ochronę zdrowia psychicznego i życia – szczególnie osób należących do grup podwyższonego ryzyka. Wierzę, że dzięki tej współpracy możliwe będzie wprowadzanie trwałych i potrzebnych zmian systemowych.
Pierwsze spotkanie miało charakter programowy i koncentrowało się na określeniu priorytetów prewencji suicydalnej na najbliższe lata – obejmujących działania edukacyjne, legislacyjne oraz analityczne.
Kierunki prac Zespołu Parlamentarnego ds. Prewencji Suicydalnej
Jednym z kluczowych obszarów jest rozwój i wdrażanie programów edukacyjnych. Zakładam, że obejmą one przygotowanie kompleksowych szkoleń z zakresu prewencji samobójstw dla kadry pedagogicznej, pracowników socjalnych, personelu medycznego, funkcjonariuszy służb mundurowych oraz urzędników. Celem tych działań jest zwiększenie świadomości dotyczącej mechanizmów zachowań samobójczych, czynników ryzyka oraz metod rzetelnej oceny zagrożenia suicydalnego, a także promocja skutecznych narzędzi interwencyjnych.
Szczególnie istotna jest dla mnie ochrona i wsparcie grup wysokiego ryzyka. Widzę potrzebę tworzenia dedykowanych programów wsparcia dla osób starszych, osób LGBTQ+, mniejszości etnicznych, osób z przewlekłymi chorobami somatycznymi oraz osób z zaburzeniami psychicznymi. Działania prewencyjne powinny być dostosowane do specyficznych potrzeb poszczególnych grup i wzmacniać sieci wsparcia – zwłaszcza w momentach kryzysowych i po doświadczeniach silnie stresujących.
Kolejnym priorytetem jest zwiększenie dostępności i jakości opieki psychologicznej oraz psychiatrycznej. Uważam za konieczne wprowadzenie jasnych standardów opieki nad osobami w kryzysie suicydalnym, obejmujących zarówno interwencję, jak i postwencję. Niezbędne jest również zwiększanie liczby specjalistów oraz rozwijanie programów szkoleniowych dla lekarzy i terapeutów z zakresu prewencji suicydalnej.
Duże znaczenie przypisuję także odpowiedzialnej komunikacji publicznej i roli mediów. W mojej ocenie konieczne jest opracowanie i wdrożenie wytycznych dotyczących relacjonowania przypadków samobójstw, tak aby ograniczać efekt Wertera, a jednocześnie wzmacniać narracje zgodne z efektem Papageno – pokazujące możliwości wsparcia i drogi wyjścia z kryzysu.
Nieodzownym elementem działań Zespołu jest promowanie badań naukowych i analiz. Widzę potrzebę inicjowania i wspierania badań nad przyczynami zachowań samobójczych oraz skutecznością stosowanych strategii prewencyjnych. Ich wyniki powinny bezpośrednio przekładać się na projektowanie polityk publicznych i działań interwencyjnych.
Istotnym kierunkiem pozostaje również współpraca międzynarodowa – w tym wymiana doświadczeń z innymi krajami, m.in. z litewskim zespołem parlamentarnym ds. prewencji suicydalnej, oraz udział w międzynarodowych konferencjach i forach eksperckich.
Wreszcie, kluczowym obszarem prac jest ustawodawstwo i polityka publiczna. Zakładam aktywne włączanie się w proces legislacyjny poprzez inicjowanie zmian prawnych, monitorowanie funkcjonowania instytucji pomocowych oraz proponowanie rozwiązań, które realnie wzmocnią system prewencji suicydalnej w Polsce.
Drugie posiedzenie Zespołu Parlamentarnego ds. Prewencji Suicydalnej
19 lutego 2025 roku odbyło się drugie posiedzenie Zespołu Parlamentarnego ds. Prewencji Suicydalnej, któremu przewodniczy Iwona Karolewska. Spotkanie miało charakter roboczy i było poświęcone omówieniu Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, zaprezentowanego przez Halszka Witkowska oraz Tomasz Trzaska.
Podczas posiedzenia przedstawiono główne założenia Programu oraz kluczowe obszary jego wdrażania, w tym opracowanie standardów dla nauczycieli i specjalistów szkolnych, standardów pracy dla pracowników socjalnych oraz znaczenie międzyresortowej współpracy z udziałem organizacji pozarządowych. Zaprezentowano również 10 punktów Programu, które mają stanowić podstawę dalszych prac legislacyjnych, systemowych i edukacyjnych.
W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele m.in. Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Fundacja GrowSPACE, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Policja oraz Fundacja DiversityPL.
Trzecie posiedzenie Zespołu Parlamentarnego ds. Prewencji Suicydalnej
W Sejm Rzeczypospolitej Polskiej odbyło się trzecie posiedzenie Zespołu Parlamentarnego ds. Prewencji Suicydalnej, któremu przewodniczy Iwona Karolewska. Spotkanie poświęcone było aktualnym danym epidemiologicznym, roli mediów i nowych technologii oraz bezpieczeństwu dzieci i młodzieży w środowisku cyfrowym.
Anna Baran zaprezentowała dane Główny Urząd Statystyczny, zgodnie z którymi w 2024 roku w Polsce zmarło śmiercią samobójczą 4 366 osób. Aż 86% samobójstw dotyczy mężczyzn, a ich wskaźnik jest sześciokrotnie wyższy niż u kobiet. Odnotowano spadki w części grup wiekowych, jednak niepokojący jest wzrost samobójstw wśród nastolatków (15–19 lat) oraz seniorów.
Halszka Witkowska podkreśliła znaczenie odpowiedzialnego informowania o samobójstwach w mediach, zwracając uwagę na efekt Wertera i efekt Papageno oraz realny wpływ narracji medialnych na zachowania suicydalne.
Dorota Patera apelowała o krytyczne weryfikowanie doniesień dotyczących rzekomych internetowych „challenge’ów”, wskazując na skalę dezinformacji i jej potencjalnie szkodliwy wpływ na młode osoby.
Przedstawiciele Fundacja Życie Warte Jest Rozmowy zaprezentowali projekt One Life, wykorzystujący narzędzia sztucznej inteligencji, oraz wyniki badań pokazujące skalę cyberprzemocy – według nich 43% uczniów klas VII doświadcza przemocy w sieci, a dzieci po próbach samobójczych niemal zawsze były jej ofiarami.
Anna Czarnowska zwróciła uwagę na bardzo niski wiek rozpoczynania korzystania z mediów społecznościowych oraz brak skutecznej weryfikacji wieku użytkowników. Wskazała na konsekwencje nadmiernego i nocnego korzystania z telefonów, określając to zjawisko jako „syndrom niespokojnego palca”, i apelowała o edukację dorosłych oraz rozważenie podniesienia minimalnego wieku korzystania z mediów społecznościowych do 15 lat.
20 stycznia 2026 roku odbyło się czwarte posiedzenie Zespół Parlamentarny ds. Prewencji Suicydalnej, poświęcone ochronie zdrowia psychicznego oraz zapobieganiu samobójstwom wśród osób starszych. To spotkanie było dla mnie szczególnie ważne – dotyczyło grupy, która wciąż pozostaje niewystarczająco widoczna w systemowych działaniach pomocowych.
Podczas posiedzenia przedstawiłam wyniki badań Fundacji DiversityPL dotyczące prewencji suicydalnej seniorów w województwie pomorskim oraz – wspólnie z innymi osobami – zaprezentowałam 6 kluczowych postulatów, opartych na badaniach, pracy terenowej i doświadczeniu instytucjonalnym. Ich celem jest szybkie wdrożenie realnych, spójnych rozwiązań na poziomie lokalnym i krajowym.
Postulaty obejmowały m.in.:
- rozwój wolontariatu sąsiedzkiego jako narzędzia przeciwdziałania samotności (przedstawiony przez Oskar Stabno),
- systemowe informowanie osób 50+ o dostępnych formach wsparcia,
- wzmocnienie kompetencji lekarzy POZ w oparciu o program mhGAP (postulat zaprezentowany przez Daria Biechowska),
- lokalne punkty wczesnej interwencji kryzysowej (przedstawione przez Jacek Pawłowski),
- systemowe wsparcie żałobne,
- oraz kompetencje antydyskryminacyjne służb publicznych, w tym przeciwdziałanie wiekizmowi i lepsze rozpoznawanie sygnałów kryzysu.
W dyskusję włączyli się m.in. Agnieszka Gmitrowicz, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów (reprezentowana przez Martę Nogat) oraz Wojciech Kałkusiński, podkreślając potrzebę integracji polityk zdrowotnych, społecznych i lokalnych oraz realnej współpracy między instytucjami.
To spotkanie utwierdziło mnie w przekonaniu, że prewencja suicydalna seniorów wymaga odwagi systemowej – wyjścia poza doraźne interwencje i potraktowania zdrowia psychicznego osób starszych jako jednego z kluczowych wyzwań społecznych najbliższych lat.
Cztery spotkania jednoznacznie pokazały, że skuteczna prewencja suicydalna:
- wymaga koordynacji międzysektorowej, a nie równoległych, niespójnych działań,
- musi obejmować różne grupy wiekowe i ryzyka, od dzieci po osoby starsze,
- powinna łączyć edukację, zdrowie, politykę społeczną, media i legislację,
- oraz opierać się na danych, badaniach i doświadczeniu praktyków.
Zespół Parlamentarny ds. Prewencji Suicydalnej stał się przestrzenią, w której wiedza ekspercka, doświadczenie organizacji społecznych i odpowiedzialność decydentów zaczynają tworzyć wspólną podstawę dla realnych zmian systemowych.
